Nicolò Rubanu
Musitzista
Nicolò, su cantore de su tempus coladu
In Orgòsolo, si naras Rubanu, totus cumprendent. No est petzi su nùmene de unu grupu musicale, ma unu bìculu de identidade, de istòria e de orgòlliu. E a palas de cussu nùmene b’est issu: Nicolò Rubanu, oe de 85 annos, fìgiu de pastore, musitzista pro passione e memòria bia de una Sardigna chi at gherradu, cantadu e istimadu.
Su Grupu Rubanu naschet in su 1966, in una bidda chi est agatende sa boghe sua. Pagos annos a pustis, cussa boghe si faghet tzichìrriu: est su tempus de Pratobello, un’artipranu de pastura comuna chi s’esèrtzitu italianu cheret tramudare in zona militare. Ma Orgòsolo si pesat in pees. Chene armas, ma cun ànimu. Nicolò est in cue. Dae cussu momentu, nudda at a abarrare prus a sa muda.
Sos orgolesos, ghiados fintzas dae giòvanos comente Nicolò, s’oponent totus paris, ocupende su pranu e custringhende sos militares a si nch’andare. Dae cussa esperièntzia de luta populare naschet in Nicolò una cussèntzia noa. Bi cheriat una boghe chi contaret sa vida e sa dignidade de sa bidda, una mùsica chi esseret a su matessi tempus denùntzia, poesia e memòria.
“Amus incumintzadu a cantare su chi connoschìamus”, contat. “Sa vida de sos pastores e de sos massajos, sas ingiustìtzias, sas lutas. Non podìamus fàghere in àtera manera. Deo fia fìgiu de pastore, sos àteros fiant pastores e unu fiat fìgiu de un’operaju. Fiat sa realidade nostra”.
Cun su Grupu Rubanu, Nicolò est intre sos primos a giùghere sa polìtica a intro de su cantu a tenore, pràtica antiga meda de sa Barbàgia reconnota oe dae s’UNESCO comente patrimòniu immateriale de s’umanidade. Su chi cantant est protesta, ma fintzas poesia. Comente Pratobello, iscrita dae issu: un’innu a sa resistèntzia chi at fatu su giru de s’ìsula. Ma sa preferida sua est Anna, dedicada a sa mugere. “A pustis de totu cussas cantzones de luta, nde bisongiaiat una de amore”, narat cun unu risitu.
Su Grupu Rubanu in sos primos annos ’70 at giutu sa boghe de Orgòsolo in totu s’Itàlia. Dae Milanu a Roma, dae Venètzia a Firentze. Ant sonadu cun sos cantautores de sa cantzone polìtica italiana, ant addobiadu sos Inti-Illimani, fuidos dae su Tzile a pustis de su corfu de istadu.
De cussos annos contat: “nos agataìamus cun una chiterra e cantaìamus cantzones de protesta. Non fiat pro fàghere mùsica e bastat, cherìamus nàrrere carchi cosa.”
E nàrrere carchi cosa, pro Nicolò, est semper istadu essentziale. Fintzas in sos murales de Orgòsolo, chi issu cunsìderat fìgios diretos de cussa istajone. “Non nos interessat s’artista famadu. A nois nos interessat su messàgiu, carchi cosa chi alleghet a sos pitzinnos nostros. Si unu tenet un’idea, nde allegamus e su murale si faghet. Bi cheret petzi un’idea bona.”
Oe Nicolò sighit a tènnere aberta sa butega sua, in ue dae 56 annos bendet souvenir, contat istòrias e dat cussìgios. Sonat galu s’organitu e sa chiterra. Su Grupu Rubanu s’est isfatu dae tempus, comente sutzedet a s’ispissu: a unu tzertu puntu sos membros si sunt istesiados. Ma sa mùsica nono, cussa est abarrada.
E de sa mùsica de oe ite nde pensat? “Est bella, tzertu. Ma cando esàgerant e non cumprendes ite ti cherent nàrrere non mi praghet. Deo chèrgio cumprèndere, si nono mi dimando: so deo ignorante o est issu chi mi cheret trampare?”
Sa cosa chi istimat de prus de Orgòsolo est s’amistade. “Inoghe, ischis, connosches a totus. Colat unu e ti dimandat ‘Salude, comente istas? A ue ses andende?’. Custu est su bellu.”